Cách đây 5 năm, tôi may mắn hơn nhiều bạn đồng trang lứa khi được theo học tại một trung tâm luyện thi IELTS. Mỗi buổi sáng học xong, tôi vội vã về nhà ăn trưa với bố mẹ được 30 phút, rồi lại tức tốc lên đường xuống Hà Nội học tiếp. Chu trình ấy diễn ra liên tục trong suốt 4 tháng. Thời điểm đó, IELTS chỉ mới bắt đầu được biết đến, và hầu như chỉ những ai có ý định du học mới tìm đến nó. Các bạn cùng lớp của tôi phần lớn là học sinh xuất sắc từ các trường chuyên trong thành phố.
Tuy nhiên, khi đại dịch bùng phát, tôi quyết định học đại học trong nước và sử dụng chứng chỉ IELTS để xét tuyển đại học. Nhiều trường đại học khi ấy ưu ái dành nhiều đặc quyền cho những thí sinh đã sở hữu tấm bằng IELTS. Các trường chỉ yêu cầu điểm IELTS tốt kết hợp với học bạ là đủ điều kiện để vào các ngành học có điểm chuẩn cao ngất ngưởng. Đó chính là khởi đầu cho cơn sốt IELTS trong suốt 3 năm vừa qua. Bắt kịp xu hướng này, tôi cũng tìm hiểu sâu hơn về kỳ thi cũng như học hỏi từ các giáo viên, trung tâm cũng như tham gia workshop để bắt đầu làm mentor IELTS như một nguồn thu nhập.
Gần đây, việc cho con em học IELTS trở thành một trào lưu trong mỗi gia đình, bất chấp khả năng thực sự của các em. Nhiều phụ huynh coi nó như một “kim bài miễn tử” để đảm bảo con mình đậu vào các trường đại học danh giá ở Việt Nam, dẫn đến việc giá trị của chứng chỉ bị giảm sút và nảy sinh những tiêu cực trong quá trình tổ chức thi. Và dở khóc dở cười là đã có những trường hợp học sinh cấp 2 đạt được band điểm cao. Dù không thể phủ nhận các em ấy rất tài giỏi, có thể gọi là thần đồng, nhưng câu hỏi đặt ra là: “Tại sao phải thi từ tuổi đó, và mục đích của việc thi sớm như vậy là gì?
Lớp 7 8.0 IETLS, nhưng mà “Để làm gì?”
Nói sơ qua về IELTS, ai cũng biết đây là một bài thi chủ yếu để đánh giá năng lực tiếng Anh. Tuy nhiên, để hoàn thành tốt và đạt được mức điểm mong muốn, người học cần phải nắm vững một lượng lớn kiến thức trải rộng khắp các lĩnh vực đời sống. Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ cần thông thạo ngôn ngữ, mà còn phải am hiểu về các lĩnh vực như khoa học, công nghệ, xã hội, kinh tế, văn hóa và nghệ thuật. Điều này đặt ra câu hỏi liệu có thực sự cần thiết khi ép buộc học sinh, đặc biệt là các em cấp 2, tham gia vào kỳ thi này hay không.
Việc chạy đua theo IELTS đã khiến nhiều người quên mất mục đích thực sự của việc học tiếng Anh. Thay vì tập trung phát triển kỹ năng giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên, nhiều học sinh và phụ huynh lại chỉ chăm chăm vào việc đạt điểm cao trong kỳ thi. Hệ quả là việc học trở nên mang tính đối phó, thiếu chiều sâu và không bền vững.
Điều đáng lo ngại hơn mình để ý đó là hiện nay có nhiều trung tâm dạy IELTS không chú trọng đến chất lượng giảng dạy. Điều này tôi càng thấy rõ trong quá trình mentor cho một số học trò của mình. Mặc dù các em đã hoàn thành lớp Intermediate, nhưng thực chất trình độ vẫn còn ở mức Beginner, kiến thức ngữ pháp còn lúng túng và khả năng phản xạ giao tiếp gần như không có. Việc các trung tâm dạy quá đông học viên dẫn đến việc giảng dạy không hiệu quả và không đáp ứng được nhu cầu học tập thực sự của các bạn trẻ.
Hậu quả của tình trạng này là học sinh không chỉ mất thời gian và tiền bạc, mà còn phải đối mặt với áp lực, sự chán nản, và mất động lực trong việc học tiếng Anh. Thay vì phát triển niềm yêu thích và khả năng ngôn ngữ, nhiều em chỉ xem IELTS như một rào cản cần vượt qua, và điều đó đang đi ngược lại với mục đích giáo dục.
Vậy thì, có nên bỏ IELTS không?
Tất nhiên là được, và đã có nhiều ý kiến tranh luận về vấn đề này. Sắp tới, học sinh sẽ thi theo chương trình giáo dục phổ thông mới và gần đây IELTS không còn được nhiều trường đại học trong nước dùng làm tiêu chí đánh giá nữa. Thay vào đó, các kỳ thi đánh giá năng lực toàn diện hơn về mặt học thuật như SAT hoặc HSA (Bài thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội) đang dần chiếm ưu thế. Hai năm trước, trong một buổi trao đổi với một người bạn làm báo, tôi đã đồng tình rằng không nên coi IELTS như một “kim bài miễn tử.” Thay vào đó, IELTS nên được xem là một công cụ hữu ích trong việc đánh giá năng lực tiếng Anh.
Trong khi đó, giá trị cốt lõi của IELTS – công cụ đánh giá khả năng sử dụng tiếng Anh trong môi trường học thuật và chuyên nghiệp – dường như bị lu mờ bởi sự chạy theo xu hướng. Việc quá tập trung vào chứng chỉ này dễ dẫn đến mất cân bằng trong giáo dục, khi các kỹ năng mềm, tư duy phản biện, và kiến thức chuyên môn không được chú trọng đúng mức.
Vậy, chúng ta cần nhìn nhận lại vai trò của IELTS trong quá trình học tập và phát triển cá nhân. Thay vì coi đó là đích đến cuối cùng, hãy xem nó như một bước đệm trên hành trình học tập. Việc học tiếng Anh không chỉ để đạt điểm cao trong các kỳ thi, mà còn để giao tiếp hiệu quả, tiếp cận nguồn tri thức toàn cầu và kết nối với thế giới rộng lớn hơn.
Nếu không thi IELTS thì thi gì?
Thực tế, có nhiều lựa chọn khác phù hợp hơn với lứa tuổi và nhu cầu của từng người học, bao gồm cả học sinh cấp 2 và người lớn. Đối với học sinh nhỏ tuổi, các chứng chỉ tiếng Anh quốc tế như TOEFL Junior, Cambridge English (Starters, Movers, Flyers, KET, PET) được thiết kế đặc biệt để phát triển kỹ năng ngôn ngữ một cách tự nhiên và thú vị.
Đối với người lớn hoặc những ai cần chứng chỉ tiếng Anh cho mục đích học tập hoặc làm việc, có nhiều kỳ thi khác ngoài IELTS. Chẳng hạn, TOEFL iBT (Test of English as a Foreign Language) là một lựa chọn phổ biến, đặc biệt đối với những ai có dự định du học tại Mỹ. Kỳ thi này tập trung vào kỹ năng tiếng Anh học thuật, đánh giá khả năng nghe, nói, đọc và viết trong môi trường đại học.
Ngoài ra, các kỳ thi Cambridge English như FCE (First Certificate in English), CAE (Certificate in Advanced English) và CPE (Certificate of Proficiency in English) cũng là những lựa chọn uy tín. Những chứng chỉ này được công nhận rộng rãi trên toàn cầu và tập trung vào việc đánh giá khả năng sử dụng tiếng Anh trong các tình huống thực tế, cả trong môi trường học thuật lẫn công việc.
PTE Academic (Pearson Test of English Academic) cũng là một kỳ thi quốc tế được chấp nhận bởi nhiều trường đại học và tổ chức trên thế giới. Kỳ thi này sử dụng 100% máy tính để đánh giá kỹ năng ngôn ngữ của thí sinh.
Hoặc nhanh gọn hơn, đối với những người cần chứng chỉ tiếng Anh trong thời gian ngắn, thì mọi người có thể tìm tới “con cú xanh” đó là Duolingo English Test là một lựa chọn tiện lợi và linh hoạt. Kỳ thi này có thể được thực hiện trực tuyến tại nhà và kết quả được chấp nhận bởi nhiều trường đại học quốc tế.
Tất nhiên điều quan trọng là việc thi các chứng chỉ tiếng Anh chỉ nên được thực hiện khi thực sự cần thiết, chẳng hạn như khi bạn có kế hoạch du học, làm việc ở nước ngoài hoặc đáp ứng yêu cầu từ trường học hay nơi làm việc. Việc ép buộc bản thân hoặc con em tham gia các kỳ thi này mà không có mục tiêu rõ ràng có thể gây ra áp lực không đáng có và làm mất đi niềm vui trong việc học tiếng Anh. Do đó, chúng ta nên cân nhắc kỹ lưỡng mục đích và nhu cầu thực sự trước khi quyết định thi các chứng chỉ ngoại ngữ, không chỉ tiếng Anh mà rất nhiều các ngôn ngữ khác.